امام زاده ها وبقعه ها
آبش خاتون يا خاتون قيامت، شيراز (ايلخانيان)
در شهر شيراز، در نزديکى محلى به نام دروازهٔ قصابخانه، قسمتى از بناى نيمه ويران به نام «آبش خاتون» وجود دارد که روزگارى بناى مجلل و زيبا بوده است. درباره اين بنا، مطالب گوناگون نگاشتهاند، اما آنچه به حقيقت نزديکتر مىنمايد آن است که ملکه آبش خاتون آخرين پادشاه اتابکان فارس همسر منکو تيمورقا آن پسر يازدهم هلاکو ۲۲ سال پادشاهى کرد و زندگى شاهانهٔ خود را در شهرهاى شيراز و تبريز گذراند. پس از اين که آبش خاتون در سال ۶۸۵ هجرى در محله چرنداب تبريز درگذشت، جسد وى را به همان رسم مغول در شهر تبريز به خاک سپردند. پس از چندى، به دستور دخترش، جسد وى را به شيراز آوردند و مقبرهاى مجلل براى او بر پا کردند. اکنون از آن بناى مجلل، نيمه ويرانهاى به جاى مانده است که کتيبههاى معرق آن به دورهٔ صفويه تعلق دارد. اين بنا در سال ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملى ايران ثبت شده است.
آرامگاه سيد علاءالدين حسن پير مراد، داراب (نامعلوم)
اين مقبره که در فاصلهٔ پنج کيلومترى جنوب غربى داراب واقع شده، در سالهاى ۱۳۴۱ و ۱۳۶۴ بازسازى شده است. قدمت تاريخى اين اثر مشخص نيست.
آرامگاه شاهزاده ابوالقاسم معروف به امامزاده، داراب (صفويان، پهلوى)
اين مقبره به يکى از نوادههاى حضرت امام موسى بن جعفر (ع) تعلق دارد که در مرکز شهر داراب قرار گرفته و تاکنون سه بار بازسازى شده است. قدمت تاريخى اين اثر نامعلوم است.
آستانهٔ حضرت عبدالعظيم (ع)، رى آستانهٔ مبارک
حضرت عبدالعظيم (ع) يکى از زيارتگاههاى بزرگ و معتبر شيعيان جهان در شهر رى واقع است. حضرت عبدالعظيم از فرزندان امام حسن (ع) است (با پنج واسطه به حضرت امام حسن مجتبى مىرسد) که در قرن سوم هجرى شهيد و در محل کنونى دفن شد. بخش اصلى و مرکزى آن، همان بناى اوليه حرم بود که رفته رفته در طول سدههاى مختلف بناها و سازههايى ديگر پيرامون آن احداث شد. اين مجموعه مشتمل است بر حرمها، رواقها، مسجدها، ايوانها، صحنها و ديگر آثار متعلق وابسته به آن، بقعههاى امامزاده حمزه برادر امام رضا (ع) و امامزاده طاهر از فرزندان امام سجاد (ع) نيز در همين مجموعه قرار دارد. بناى اصلى و نخستين اين آستانه، يعنى حرم، در نيمهٔ دوم قرن سوم هجرى (قرن نهم ميلادي) تعمير اساسى شد و درگاه اصلى ورودى آن که در سمت شمال قرار دارد ابتدا به فرمان پادشاهان آل بويه و سپس به همت مجدالملک رادستانى قمى تکميل شد و آذين يافت. همچنين گنبد مطهر به دستور مجدالملک قمى ساخته و بعدها با روکش طلا پوشيده شد.
قديمىترين اثر تاريخى اين آستانه که از آثار بسيار نفيس ايران است و از لحاظ بزرگى کم نظير است، صندوق مطهر آستانهٔ حضرت عبدالعظيم است که از چوب عود، فوفل و گردو ساخته شده است. چهار طرف اين صندوق گرانبها، کتيبهاى به خط نسخ و ثلث برجسته حکاکى شده که مربوط به سال ساخت صندوق يعنى ۷۲۵ هجرى قمرى است. درِ منبتکارى سمت مقبره ناصرالدين شاه نيز از ديگر قسمتهاى تاريخى بنا است که قبل از اين که به صورت آرامگاه در آيد، به نام مسجد هلاکوخان خوانده مىشد. قدمت اين بنا به سال ۸۴۸ هجرى قمرى (دوران سلطنت شاهرخ بهادر تيموري) مىرسد.
از سدهٔ هشتم تا قرن دهم هجرى، آثار هنرى با ارزشى از جمله درهاى منبتکارى شده با خطوط زيبا و نفيس باقى مانده است.
ايوان، رواق و سردر اين بنا از آثار شاه تهماسب اول صفوى است. ضريح نقرهٔ بنا به دستور فتحعلى شاه قاجار تهيه و نصب شده است. آيينهکارى، نقاشى و طلاکارى گنبد به دستور ناصرالدين شاه انجام شده و متعلق به قرن سيزدهم هجرى است. در نزديکى مرقد مطهر، مقبرههاى برخى از شاهان قاجار، و شمارى از علما و رجال ديده مىشود.
پاسخ با نقل قول
