با تب كودك خود شوخي نكنيد
تب شوخي نيست
حرارت خطرناك
چگونه تب كودك خود را بگيرم
دكتر اكرم گل‌نبي - متخصص كودكان
به درجه حرارت زیربغلی بیش از 3/37 ، دهانی بیش از 8/37 و مقعدی بیش از 3/38 درجه سانتیگراد تب اطلاق می‌شود.
نحوه اندازه‌گیری تب
تب به روش‌های مختلف اندازه گیری می‌شود:
الف) اندازه‌گیری درجه حرارت با تب سنج جیوه‌ای:
توجه: ابتدا تب سنج جیوه‌ای(ترمومتر) را خوب تکان دهید تاجیوه زیر اعداد نوشته شده بر روی تب سنج قرار گیرد.
1- اندازه‌گیری درجه حرارت به صورت زیر بغلی: این روش برای کودکان کوچکتر(سن زیر 6 ماه) استفاده می‌شود. انتهای تب سنج را زیر بغل کودک قرار داده و با دست بازوی کودک را نگهدارید. بعد از سه دقیقه درجه حرارت را بخوانید.
2- اندازه گیری درجه حرارت به صورت دهانی: این روش برای کودکان 5 سال به بالا که همکاری مناسب دارند استفاده می‌شود. از آنجائیکه خوردن غذاهای سرد و گرم بر میزان درجه حرارت اثر دارد تب سنج باید 10 تا 20 دقیقه بعد از خوردن غذای سرد و گرم در دهان گذاشته شود. انتهای تب سنج را زیر زبان کودک بگذارید و از او بخواهید به آرامی دهان خود را ببندد و دو دقیقه بعد درجه حرارت را بخوانید.
3- اندازه گیری درجه حرارت به صورت مقعدی: این روش برای بچه‌های کوچکتر (شیرخوار و نوپا) استفاده می‌شود. کودک را دمر روی زانو خوابانیده و انتهای تب سنج را که به ژل نرم کننده آغشته شده است حدود 2 تا 5/2 سانتیمتر داخل مقعد کودک قرار دهید و دو دقیقه بعد درجه حرارت را بخوانید.
- ترمومترهای مخصوص دهانی انتهای باریک و بلندتر و نوع مقعدی انتهای گرد و کوتاهتری دارند.
چگونه تب سنج جیوه ای را بخوانیم؟
با انگشت شست و دو انگشت اول، ابتدای تب‌سنج را گرفته و به صورت افقی جلوی چشم خود بگیرید. سپس آهسته آن را کمی بچرخانید تا ستون جیوه ای نقره ای رنگ به وضوح دیده شود و عدد مقابل انتهای ستون جیوه‌ای را بخوانید. فاصله دو عدد با خطوط کوچکتری مشخص شده که فاصله آن‌ها 1/0 درجه سانتیگراد است .
ب) اندازه‌گیری درجه حرارت با تب سنج دیجیتالی:
این نوع تب سنج‌ها نسبتا دقیق بوده، راحت‌تر و سریعتر درجه حرارت را نشان می‌دهند. ابتدا کلید آن را روشن نموده و انتهای آن را زیر بغل یا زیر زبان کودک قرار دهید تا زمانی که بوق زده و بالاترین درجه حرارت را نشان دهد.
ج) اندازه گیری درجه حرارت با تب سنج تیمپانیک(از طریق گوش):
سر تب سنج را به آرامی داخل گوش کودک خود قرار دهید و کلید آن را روشن نمايید. بعد از یک ثانیه میزان دمای بدن روی صفحه نمایشگر ظاهر خواهد شد.
توجه: ترمومتر‌های نواری که روی پیشانی قرار می‌گیرند چندان دقیق نیستند.
- از آنجايی که بازی و فعالیت باعث افزایش درجه حرارت بدن می‌شود، نباید بلافاصله بعد از فعالیت درجه حرارت بدن اندازه‌گیری شود.
علائم هشدار دهنده
در صورتي كه كودك شما داراي علايم زير باشد لازم است حتما كودك خود را جهت بررسي بيشتر هر چه سريع‌تر نزد پزشك ببريد.
1- درجه حرارت بیش از 5/39 درجه سانتی‌گراد
2- تبی که بیش از 72 ساعت طول کشیده باشد
3- سن کمتر از سه ماه
4- ظاهر کودک خیلی بیمار به نظر برسد و یا واکنش مناسبی به والدین خود نشان ندهد
5- دچار منگی و خواب آلودگی بوده، هذیان بگوید و یا به سختی از خواب بیدار شود
6- از آشامیدن خودداری کند یا آنقدر بیمار باشد که نتواند بیاشامد و یا علائم کم آبی داشته باشد
7- گریه ضعیف یا ممتد و مداوم
8- تحریک پذیری، بیقراری و اضطراب
9- تنفس مشکل(به سختی نفس بکشد و یا نفس‌های سریع و یا عمیق داشته باشد)
10- تب همراه لرز تکان دهنده
11- سابقه تشنج همراه تب
12- زردی، علائم پوستی یا بثورات جلدی
13- کبودی در انگشتان، بینی، گوش‌ها یا لب‌ها
14- درد شکم یا پهلو
15- میزان ادرار کم شده باشد یا بدون ادرار باشد و یا هنگام ادرار کردن سوزش و درد داشته باشد
16- به همراه تب استفراغ، حساسیت به نور و سردرد شدید داشته باشد
17- سفتی گردن
18- عوامل مخاطره‌آمیز برای ابتلا به عفونت شدید داشته باشد (کم‌خونی داسی شکل، تالاسمی، مصرف داروهای سرکوب کننده ایمنی، استروئید و ...)
راهنمای درمان تب
تب عملکرد دفاعی بدن در مقابل عوامل تب زای خارجی بخصوص میکروب‌ها و ویروس‌ها بوده و باعث تقویت سیستم دفاعی بدن می‌شود. تب در مبارزه با عفونت مفید بوده و معمولا خطرناک نیست. بنابراین همه تب‌ها احتیاج به درمان ندارند. تب خفیف با منشاء ویروسی و به مدت حداکثر سه روز، شایع‌ترین علت تب در کودکان است. تا زمانی که تب به 5/38 درجه سانتی‌گراد نرسد معمولا کودک احساس ناراحتی ندارد، می‌خورد، بازی می‌کند و نیازی به درمان نیست. اما در صورت احساس ناراحتی در کودک یا تب بیش از 5/38 درجه سانتی‌گراد که همراه با علائم هشداردهنده یا علائم بیماری در قسمت‌های مختلف بدن نباشد والدین می‌توانند اقدامات ابتدایی جهت کاهش تب را انجام دهند. در صورتی که تب در طی 72 ساعت قطع نگردید و یا با علائم هشدار دهنده توام شد باید به پزشک مراجعه نمایند.
- ابتدا لباس‌های کودک را درآورده یا کم کنید
- جریان هوای مناسب برقرار کنید و در صورت احساس سرما یا لرز از یک روانداز سبک استفاده نمايید.

- به کودک مایعات فراوان (آب، آبمیوه، سوپ و ...) دهید تا از کم آبی جلوگیری شود .
- در بین داروهای ضد تب استامینوفن و ایبوپروفن موثر و به دلیل عوارض جانبی کمتر، به داروهای دیگر ترجیح دارند. استامینوفن هر 6-4 ساعت یک بار به میزان 15-10 میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن و ایبوپروفن هر 8-6 ساعت یک بار به میزان 10-5 میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در عرض نیم تا یک ساعت تب را پايین می‌آورد.
- اگر درجه حرارت بدن به بیش از 40 درجه سانتی‌گراد برسد و یا به داروی ضد تب بعد از نیم تا یک ساعت پاسخ ندهد، می‌توان بدن بیمار را با اسفنج مرطوب شده با آب ولرم (حدود 30 درجه سانتی‌گراد) به مدت 30-15 دقیقه سرد نمود.
- در صورتی که در حین پاشویه کودک دچار لرز شد می‌توان درجه آب را بالاتر برد(گرم‌تر کرد) تا درجه حرارت کودک به 5/38 درجه سانتی‌گراد برسد. به طور معمول لزومی ندارد که درجه حرارت بدن از این پايین‌تر آورده شود.
توجه
- هرگز برای کاهش تب کودک خود از آسپیرین استفاده نکنید.
- اگر پاشویه قبل از تجویز داروهای ضد تب یا با فاصله ای کمتر از 30 دقیقه بعد از تجویز آن انجام شود ممکن است احساس سرما یا لرز باعث ناراحتی در کودک شود.
- باید به یاد داشت که پاشویه اصطلاح درستی نیست و منظور از آن شستشوی تمام بدن است نه فقط پاها.
- نباید بعد از پاشویه با حوله بدن کودک را پوشاند زیرا مانع از تبخیر می‌شود و دمای بدن کاهش نمی‌یابد.
- نباید از الکل جهت پاشویه استفاده نمود زیر باعث ایجاد مسمومیت در کودک می‌شود.
مادران مي‌توانند با توجه به جدول زير و سن و وزن كودك خود ميزان استامينوفن مصرفي لازم را تا رساندن كودك خود به پزشك و راهنمايي وي، تعيين كرده و استفاده كنيد.
میزان مصرف داروهای ضد تب بر اساس سن و وزن کودک
سن/ وزن - دارو
قطره استامینوفن
شربت استامینوفن
شربت ایبوپروفن
11 – 4 ماه
10- 6 کیلو گرم
15 قطره
4 سی‌سی
5/2 سی‌سی
3- 1 سال
16-11 کیلوگرم
25 قطره
6 سی‌سی
3 سی‌سی
5- 4 سال
21- 17 کیلوگرم
35 قطره
10 سی‌سی
5 سی‌سی
8 – 6 سال
27 - 22 کیلوگرم
15* سی‌سی
7 سی‌سي







*به جای 15 سي‌سي شربت می‌توان از یک قرص استامینوفن 325 میلی‌گرمی استفاده نمود


- در کودکان زیر 3 ماه، با اولین حمله تب ( با یا بدون علائم هشدار دهنده) حتما به پزشک مراجعه کنید.
- اگر با توجه به سن کودک، وزن ذکر شده در جدول با وزن کودک شما هماهنگی ندارد، بدون توجه به سن و فقط با توجه به وزن کودک خود، از طریق جدول مقدار مناسب دارو را تعیین کنید.
- استامینوفن را حداکثر 6- 5 وعده در روز (هر 4 تا 6 ساعت) و بروفن را حداکثر 4-3 بار در روز (هر 6 تا 8 ساعت) مصرف کنید.